banner
banner
banner
banner

Στην παγίδα του άγχους

Στην παγίδα του άγχους

Το άγχος μπορεί να περιγραφεί ως ένα διάχυτο δυσάρεστο συναίσθημα και ως ένα ασα φές συναίσθημα φόβου που συνοδεύεται από μία ή περισσότερες σωματικές ενοχλήσεις. Είναι κάτι που όλοι μας έχουμε νιώσει στη ζωή μας και αγγίζει ενίοτε τον πανικό. Το άγχος συχνά μας προστατεύει από μία εξωτερική απειλή προειδοποιώντας μας για αυτήν. Κάποιες αγχογόνες καταστάσεις δεν εμπεριέχουν σοβαρή απειλή ως προς τις βιολογικές ή ψυχολογικές ανάγκες μας.

Ένα κρυολόγημα λοιπόν δεν είναι τόσο απειλητικό για την υγεία μας όσο η πνευμονία τουλάχιστον σε οργανικό επίπεδο και όταν απομονωνόμαστε από τους άλλους λόγω ενός ιού για λίγες μέρες δεν βιώνουμε σε ψυχολογικό επίπεδο την ίδια αίσθηση απειλής με κάποιον άλλον που απομονώνεται λόγω μιας επικίνδυνης μολυσματικής ασθένειας. Οι συνθήκες άγχους που αντιλαμβανόμαστε ως πολύ απειλητικές για την επιβίωσή μας, όπως η διάγνωση ενός σοβαρού προβλήματος υγείας, εμπεριέχουν έναν υψηλό βαθμό απειλής. Συνθήκες που απειλούν επίσης την επάρκειά μας, όπως
απώλεια κοινωνικής θέσης, επαγγελματική αποτυχία, οικονομική χρεωκοπία είναι άκρως απειλητικές και τις βιώνουμε άσχημα.

Μιλάμε για φυσιολογικό άγχος το οποίο μας κινητοποιεί και μας προετοιμάζει για την είσοδό μας σε μία δύσκολη κατάσταση, όπως το άγχος των εξετάσεων ή το προεγχειρητικό άγχος και για παθολογικό άγχος το οποίο διαφέρει από το φυσιολογικό καθώς εκλύεται σε καταστάσεις που δεν θα υπήρχε καν φυσιολογικό άγχος ή σε καταστάσεις που θα υπήρχε μικρότερο φυσιολογικό
άγχος. Νιώθουμε συχνά να απειλούμαστε από καταστά σεις που είναι απαιτητικές αλλά και που αισθανόμαστε ότι αδυνατούμε να τις διαχειριστούμε αποτελεσματικά. Εάν αμφισβητούμε διαρκώς την αξία μας τότε νιώθουμε μία μόνιμη αίσθηση απειλής σε αντίθεση με εκείνους που νιώθουν ασφαλείς ακόμη και όταν βρίσκονται μπροστά σε ένα σοβαρό πρόβλημα.

Όσο περισσότερο διαρκεί χρονικά το άγχος τόσο σοβαρότερο γίνεται. Η παρατεταμένη κόπωση είναι σημαντικότερη από την παροδική και εντείνει το άγχος. Όταν βιώνουμε περισσότερα από ένα στρεσσογόνα γεγονότα την ίδια στιγμή τότε δυσκολευόμαστε περισσότερο να τα αντιμετωπίσουμε. Για παράδειγμα αν κάποιος χάσει τη δουλειά του, ανακαλύψει ότι τον απατά η γυναίκα του και πάθει έμφραγμα βρίσκεται σαφώς σε δυσμενέστερη θέση από έναν άλλον που έχει να αντιμετωπίσει ένα από τα παραπάνω ή και τα τρία αλλά σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ζωής του. Είναι αναμφισβήτητο ότι όλοι μας διαφέρουμε τόσο βιολογικά όσο και ψυχολογικά ως προς το πόσο ευάλωτοι είμαστε απέναντι στο άγχος.

Αν μείνουμε για λίγο στη διαδρομή που ακολουθεί το άγχος θα διαπιστώσουμε τα εξής: σε έναν πρώτο χρόνο διεγείρεται το παρασυμπαθητικό και αμέσως μετά το συμπαθητικό σύστημα που μας δίνει τα συμπτώματα του άγχους. Σε ένα δεύτερο χρόνο το σώμα μας αρχίζει να στέλνει τα δικά του μηνύματα, τα οποία μας προειδοποιούν για την εμφάνιση του άγχους. Έτσι λοιπόν το στόμα μας στεγνώνει, το στομάχι γίνεται κόμπος, ιδρώνουμε, ζαλιζόμαστε, μας πιάνει ταχυπαλμία, έχουμε τάση προς έμετο και βιώνουμε πολλά ακόμη σωματικά συμπτώματα.

Τέλος σε έναν τρίτο χρόνο συνειδητοποιούμε πλήρως την παρουσία του άγχους με επιδείνωση των σωματικών συμπτωμάτων και ταυτόχρονη εμφάνιση συναισθηματικών και γνωστικών ενοχλήσεων. Με άλλα λόγια πέρα από το πόσο άσχημα ανταποκρίνεται το σώμα μας στην κατάσταση άγχους, αρχίζουμε να νιώθουμε και να σκεφτόμαστε αρνητικά. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα οδηγούν σε συγκεκριμένες συμπεριφορές και οι συμπεριφορές με τη σειρά τους καταλήγουν σε δυσάρεστες συνέπειες για την λειτουργικότητα και τη διάθεσή μας.

Τι ακριβώς όμως εννοούμε όταν λέμε ότι είμαστε αγχωμένοι; Μήπως μπερδεύουμε το άγχος με το φόβο;

Ο φόβος προέρχεται από ένα εξωτερικό αίτιο που μπορούμε να περιγράψουμε με λεπτομέρειες ενώ το άγχος συνδέεται με ένα εσωτερικό αίτιο που πυροδοτεί μια αίσθηση δυσφορίας και απώλειας ελέγχου. Μια άλλη διαφορά του άγχους από το φόβο είναι ότι το πρώτο περιλαμβάνει συνήθως μία εσωτερική σύγκρουση ενώ ο φόβος δεν προυποθέτει κάτι τέτοιο. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση είναι ένα δίλημμα που μας αγχώνει έως τη στιγμή που θα πάρουμε μια απόφαση για να βγούμε από αυτήν την άχαρη θέση. Μια ποσότητα άγχους θεωρείται αναμενόμενη και φυσιολογική για όλους. Πολλοί όμως τείνουν να αντιδρούν υπερβολικά και οι φόβοι τους οδηγούν σε αίσθηση ανεπάρκειας και διόγκωση της απειλής.

Για παράδειγμα κάποιος που φοβάται να μείνει μόνος του στο σκοτάδι, τρομάζει με τον παραμικρό θόρυβο που θα ακούσει και αντιδρά υπερβολικά και με αυξημένη ευαισθησία απέναντι σε οποιοδήποτε ερέθισμα.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως όταν φοβόμαστε μοιραία αγχωνόμαστε και όσο περισσότερο φοβόμαστε και νιώθουμε ανίκανοι να διαχειριστούμε το φόβο τόσο περισσότερο αγχωνόμαστε για αυτό.

Νέλη Βυζαντιάδου
Ψυχοθεραπεύτρια ενηλίκων

Related posts