banner
banner
banner
banner

ΡΟΤΟΝΤΑ

ΡΟΤΟΝΤΑ

Η Ροτόντα ιδρύθηκε στις αρχές του 4ου μ.Χ. αιώνα, στο μεταίχμιο δηλαδή του ειδωλολατρικού με τον χριστιανικό κόσμο, είτε από τον Μαξιμιανό Γαλέριο (293-311) ως ναός αφιερωμένος στους προστάτες θεούς της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής Τετραρχίας, είτε από τον Κωνσταντίνο Α΄ (306-337) ως μαυσωλείο, όπως αυτά που ίδρυσε για τα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας στη Ρώμη και στη Νέα Ρώμη-Κωνσταντινούπολη.

Το κυκλικό και στεγασμένο με θόλο επιβλητικό κτήριο έχει ύψος 29,80μ., διάμετρο 24,50μ., πλάτος τοίχων 6.30μ. και μπορεί αρχιτεκτονικά να συγκριθεί μόνο με το Πάνθεον στη Ρώμη. Ανεγέρθηκε βορείως της Αψίδας του Γαλερίου, με την οποία συνδέθηκε με πομπική οδό.

Κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο, πιθανόν επί Θεοδοσίου Α΄ (379-395) ή Ιουστινιανού Α΄ (527-565), η Ροτόντα μετατράπηκε σε ανακτορικό ναό της χριστιανικής λατρείας με την προσθήκη Ιερού Βήματος στα ανατολικά, περιμετρικού διαδρόμου και παρεκκλησίων.

Ο ναός ήταν αφιερωμένος σύμφωνα με τις βυζαντινές πηγές στους Αγίους Ασωμάτους ή Αρχαγγέλους. Υπήρξε μητρόπολη της Θεσσαλονίκης από το 1524 έως το 1591, έτος μετατροπής του από τους οθωμανούς κατακτητές σε τζαμί, χρήση που διατήρησε μέχρι την απελευθέρωση της πόλης το 1912. Η αφιέρωσή του έκτοτε στον Άγιο Γεώργιο οφείλεται στη γειτονική, μικρή, ομώνυμη εκκλησία.

Ο ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΡΟΤΟΝΤΑΣ

Η Ροτόντα ήταν πολυτελώς διακοσμημένη με ανάγλυφα αρχιτεκτονικά μέλη, εκ των οποίων σώζονται μόνον οι κιλλίβαντες μπροστά από τις μικρές κόγχες, που προορίζονταν για την τοποθέτηση αγαλμάτων ή αναθημάτων. Μάρμαρα επένδυαν τον κυλινδρικό τοίχο, από το δάπεδο έως τη βάση του θόλου, και τα πλευρικά τοιχώματα των μεγάλων κογχών. Οι κάμαρες των κογχών και το ημισφαίριο του θόλου καλύπτονταν από ψηφιδωτά. Τα ψηφιδωτά σώζονται σε καλή κατάσταση και μεγάλη έκταση. Έργα ακριβής και χρονοβόρας κατασκευής, αλλά και μεγάλης αντοχής στις καιρικές συνθήκες και στη φθορά του χρόνου, τα εντοίχια ψηφιδωτά προορίζονταν για την αιωνιότητα. Γενικότερα, η δημιουργία τους συνδέεται με χορηγίες αυτοκρατόρων και υψηλόβαθμων κοσμικών και εκκλησιαστικών αξιωματούχων. Η Ροτόντα διακοσμήθηκε με ψηφιδωτά σε δύο τουλάχιστον περιόδους μεταξύ του 4ου και 6ου αι. Πρόκειται για έργα μοναδικής καλλιτεχνικής ποιότητας, πρωτότυπης εικονογραφίας και εξαιρετικής τεχνοτροπίας, τα οποία συγκαταλέγονται μαζί με αυτά της Ρώμης και της Ραβέννας στα αριστουργήματα της παλαιοχριστιανικής τέχνης

Ο ΨΗΦΙΔΩΤΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΤΡΟΥΛΛΟ

Το εικονογραφικό πρόγραμμα αποτελείται από τρεις ομόκεντρες ζώνες. Στη χαμηλότερη ζώνη προβάλλουν σε ολόχρυσο βάθος πολυτελή κτήρια σύνθετης αρχιτεκτονικής μορφής που αντιγράφουν κτήρια ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής (τάφοι στην Πέτρα Ιορδανίας, Αγορά της Μιλήτου ή Βιβλιοθήκη της Εφέσου στη Μ.Ασία) καθώς και τοιχογραφίες της Πομπηίας και της Ρώμης. Μέσα από τα κτήρια εμφανίζονται σε στάση δέησης απίστευτης ωραιότητας άνδρες, κοσμικοί και εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι, να συμπαρίστανται με ευσέβεια και επισημότητα σε τελετουργικό δρώμενο. Δίπλα τους αναγράφεται όνομα, ιδιότητα και μήνας. Από τη μεσαία ζώνη διατηρούνται σε καταπράσινο έδαφος σανδαλοφορεμένα πόδια περίπου 36 λευκοντυμένων ανδρών, που μετέχουν σε κυκλικό δοξαστικό χορό. Στην άνω ζώνη τέσσερις αρχάγγελοι υπερίπτανται ανακρατώντας σφαίρα του κόσμου, την οποία περιβάλλουν τόξο της ίριδας, στεφάνι πλεγμένο με κλαδιά φορτωμένα με καρπούς και οκτάκτινα αστέρια σε νυχτερινό ουρανό. Στο μέσον του ουρανού, σε ασημένιο φως, εμφανιζόταν φωτοστεφανωμένο το τιμώμενο πρόσωπο, στο οποίο όλος ο κόσμος απευθυνόταν. Στην τοιχοποιία διακρίνεται καμωμένο με κάρβουνο το προσχέδιο ολόσωμης ανδρικής μορφής με χιτώνα. Σώζονται μόνο τα δάχτυλα του δεξιού χεριού υψωμένου σε χειρονομία λόγου ή θριάμβου, τμήμα του φωτοστεφάνου και η άκρη ράβδου στο αριστερό χέρι. Ανατολικά, έξω από τη σφαίρα αυτής της αποθέωσης, σώζεται το κεφάλι του μυθικού φοίνικα, σύμβολο αιώνιας ανανέωσης και αθανασίας. Ο φοίνικας στρέφεται προς τον βορρά, όπου δέσμες φωτός δηλώνουν πιθανότατα την παρουσία μεγάλου απαστράπτοντα σταυρού.

Κατά την επικρατέστερη άποψη η κεντρική μορφή είναι ο Χριστός σε θριαμβική έλευση, οι κατεστραμμένες μορφές προφήτες, άγιοι ή άγγελοι και οι δεόμενοι άντρες, μάρτυρες της χριστιανικής πίστης μπροστά από κτήρια, τα οποία συμβολίζουν την Ουράνια Ιερουσαλήμ. Ωστόσο, η ταύτιση των μαρτύρων παραμένει υποθετική και δεν αποκλείεται να πρόκειται για χορηγούς ή δωρητές. Σύμφωνα με άλλη ερμηνεία η αριστουργηματική αυτή σύνθεση, η οποία συνδυάζει συμβολικά θέματα της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής τέχνης με χριστιανικά στοιχεία (όπως θρόνοι με βιβλία και στέμματα, σταυροί, κύκνοι και παγώνια), εγκωμιάζει τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και εξυμνεί τη θριαμβική ανάδειξη του σε Μονοκράτορα χάρη στη Θεία Βούληση του Χριστού.

ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΣΤΙΣ ΚΟΓΧΕΣ

Στη δυτική καμάρα ο περίτεχνος διάκοσμος αποτελείται από τεμνόμενους κύκλους που σχηματίζουν τετράφυλλα, κλασσικό θέμα της ελληνορωμαϊκής τέχνης, και πλαισιώνεται από σύνθετο γεωμετρικό πλέγμα, στο οποίο φωλιάζουν μικρά πουλιά. Στην καμάρα της νοτιοανατολικής κόγχης μέσα από διάφραγμα προ- βάλλουν πτηνά, πουλιά και ώριμοι καρποί, που παραπέμπουν στον παραδείσιο κόσμο. Στο πλαίσιο, πίνακες με φρουτιέρες και καλάθια γεμάτα καρπούς στηρίζονται σε κιλλίβαντες κοσμημένους με φύλλα άκανθας, που συμβολίζουν την ευημερία του επίγειου κόσμου. Στην καμάρα της νότιας κόγχης προβάλλει θριαμβικός, μεγάλος, χρυσός σταυρός, το σύμβολο της χριστιανικής θρησκείας. Η παρουσία του στην προσανατολισμένη προς το ανακτορικό συγκρότημα νότια είσοδο δηλώνει σαφέστατα τον καθαγιασμό του κτηρίου και τη μετατροπή του σε χριστιανικό ναό

ΙΕΡΟ ΒΗΜΑ

Το Ιερό Βήμα αποτελεί τη σημαντικότερη και μόνη σωζόμενη οικοδομική προσθήκη που πραγματοποιήθηκε στη Ροτόντα για τη μετατροπή της σε χριστιανικό ναό. Η προσάρτησή του στο αρχικό κτήριο γίνεται διαμέσου επιβλητικής μεταβατικής καμάρας, η οποία υψώνεται έως τη βάση του θόλου. Οι μεγαλειώδεις διαστάσεις του Ιερού δηλώνουν απερίφραστα τον χριστιανικό λειτουργικό χαρακτήρα του μνημείου προκαλώντας δέος και ψυχική ανάταση.

Το Ιερό απολήγει ανατολικά σε προεξέχουσα ημικυκλική κόγχη. Μετά τη λήξη της Εικονομαχίας (842), στο τεταρτοσφαίριο τοιχογραφήθηκε η Ανάληψη του Χριστού. Στους πλευρικούς τοίχους ανοίγονται μεγάλα τόξα, δια των οποίων γινόταν η επικοινωνία του Ιερού με εξωτερικό περιμετρικό διάδρομο, ο οποίος δεν σώζεται σήμερα.

 

Related posts