banner
banner

Ελληνικές αυτόχθονες φυλές αλόγων

Ελληνικές αυτόχθονες φυλές αλόγων

Το άλογο είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της Ελληνικής μυθολογίας ιστορίας και παράδοσης, γραπτής και προφορικής.

Οι πρώτες λέξεις που αποκωδικοποιήθηκαν από τα ιδεογράμματα της Κνωσσού Γραμμικής γραφής Β’ ήταν i–qo και a–to–ro–qo που σημαίνουν άνθρωπος και άλογο.

Η ελληνική μυθολογία δίνει φτερά στον ίππο αφού πέταξε ψηλά μέσα από το κεφάλι της Μέδουσας την οποία σκότωσε ο Περσέας. Η πρώτη που δάμασε τον ίππο είναι μια γυναίκα, η Αθηνά, για να τον δωρίσει στον Βελλεροφόντη, γιο του Ποσειδώνα.

Στα Ομηρικά Έπη, ο Όμηρος τους δίνει τον λόγο, την δυνατότητα να εκφράζουν με λόγια τις σκέψεις, τα συναισθήματά τους, να προφητεύουν και να συμβουλεύουν.  Τα άλογα του Αχιλλέα, Ξάνθος και Βαλίος, υπερήφανα με θεϊκή καταγωγή προσπαθούν να τον αποτρέψουν να πάει στην μάχη προφητεύοντας τον θάνατό του. Είναι το πάθος να σώσουν τον φίλο τους και η δύναμη στα λόγια τους που δίνει μια μοναδικότητα στο κείμενο του Ομήρου. Λυπούνται και πονούν για τον άνθρωπο με τον οποίο τους συνδέουν δεσμοί εμπιστοσύνης. Μόνο εκείνον υπακούν. Δεν τα καταφέρνουν όμως και ο Αχιλλέας σε ένα σπάνιο μεγαλείο ηρωισμού και αυτογνωσίας προχωρά ακολουθώντας την μοίρα του (ραψωδία Τ, 356 – 424).

καὶ λίην σ᾽ ἔτι νῦν γε σαώσομεν ὄβριμ᾽ Ἀχιλλεῦ·

ἀλλά τοι ἐγγύθεν ἦμαρ ὀλέθριον· οὐδέ τοι ἡμεῖς

Θα σε γλιτώσουμε, μη γνοιάζεσαι, τρανέ Αχιλλέα, και

πάλε  όμως ζυγώνει η μαύρη μέρα σου᾿ κι ουδ᾿ είναι εμείς που φταίμε

ΟΜΗΡΟΥ ΙΛΙΑΣ -Τ- (408-409)

Μεταγενέστερα επικράτησε η ονομασία Άλογο ως εκείνο το ζώο που στερείται λόγου ή λογικής σκέψης προκειμένου να διακρίνονται στην στρατιωτική ζωή τα ζώα από τους στρατιώτες.

Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης εμπνεόμενος από τους ομηρικούς στίχους γράφει το ποίημα «Τα άλογα του Αχιλλέως». Με τα λόγια του Δία, συμπονά την μοίρα τους σε αυτό τον σκληρό ανθρώπινο κόσμο:

Τα Άλογα του Aχιλλέως

(Αναγνωρισμένα ) – Κ.Π. Καβάφης

Τον Πάτροκλο σαν είδαν σκοτωμένο,

που ήταν τόσο ανδρείος, και δυνατός, και νέος,

άρχισαν τ’ άλογα να κλαίνε του Aχιλλέως·

η φύσις των η αθάνατη αγανακτούσε

για του θανάτου αυτό το έργον που θωρούσε.

Τίναζαν τα κεφάλια των και τες μακρυές χαίτες κουνούσαν,

την γη χτυπούσαν με τα πόδια, και θρηνούσαν

τον Πάτροκλο που ενοιώθανε άψυχο — αφανισμένο —

μια σάρκα τώρα ποταπή — το πνεύμα του χαμένο —

ανυπεράσπιστο — χωρίς πνοή —

εις το μεγάλο Τίποτε επιστραμένο απ’ την ζωή.

Τα δάκρυα είδε ο Ζευς των αθανάτων

αλόγων και λυπήθη. «Στου Πηλέως τον γάμο»

είπε «δεν έπρεπ’ έτσι άσκεπτα να κάμω·

καλλίτερα να μην σας δίναμε, άλογά μου

δυστυχισμένα! Τι γυρεύατ’ εκεί χάμου

στην άθλια ανθρωπότητα πούναι το παίγνιον της μοίρας.

Σεις που ουδέ ο θάνατος φυλάγει, ουδέ το γήρας

πρόσκαιρες συμφορές σας τυραννούν.

Στα βάσανά των σας έμπλεξαν οι άνθρωποι.»

Όμως τα δάκρυά των για του θανάτου την παντοτινή

την συμφοράν εχύνανε τα δυο τα ζώα τα ευγενή.

 

Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984

Στο Περί ιππικής του Ξενοφώντα δηλώνεται ρητά πως εκείνοι που τα χτυπούν τα φοβίζουν. Ο Ξενοφώντας (μεταξύ 431 και 429 π.Χ.) μεγάλωσε σε άμεση επαφή με τα άλογα και δεν υπάρχει έργο του στο οποίο να μην τους αναφέρει.  Στα πιο σημαντικά έργα τέχνης πρωταγωνιστεί το άλογο. Γλυπτική και ζωγραφική στο διάβα των αιώνων εμπνέονται από την δύναμη του σώματος και την ρωμαλεότητα της ψυχής τους. Σε έργα κλασσικά της αρχαιότητας όπως είναι το κεφάλι του ίππου με ανθρώπινα μάτια και βλέμμα, που βρίσκεται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Ακόμη ένας πειστικός μάρτυρας για τον υψηλό πολιτισμό και τον αυθεντικό ανθρωπισμό του ελληνικού κόσμου.

Σύμφωνα με τον δικτυακό χώρο GAIApedia, οι Ελληνικές αυτόχθονες φυλές αλόγων είναι:

Το άλογο της ΣΚΥΡΟΥ

Εκτρέφεται ως καθαρόαιμο, κυρίως, στη νήσο της Σκύρου. Με απόφαση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων απαγορεύεται η εξαγωγή από το νησί, τουλάχιστον των καθαρόαιμων (βάσει του ύψους ακρωμίου). Επίσης, εκτός της νήσου Σκύρου, σε διάφορες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας εκτρέφονται κάποια καθαρόαιμα και μερικά διασταυρωμένα σκυριανά άλογα, που προήλθαν από παράνομη εξαγωγή, κατά καιρούς, ορισμένων αλόγων από το νησί.

Το άλογο της ΠΙΝΔΟΥ

Εκτρέφεται στις περιοχές του ορεινού συγκροτήματος της Πίνδου από την Δυτική Μακεδονία, βόρεια, μέχρι την Στερεά Ελλάδα, νότια, καθώς επίσης και στα γειτονικά και παράλληλα προς την οροσειρά της Πίνδου ορεινά συγκροτήματα της Θεσσαλίας και της Ηπείρου. Είναι το μικρόσωμο «ορεινό» άλογο της Ελλάδας που εκτρέφεται σε όλες σχεδόν τις περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου, κυρίως από κτηνοτρόφους και απαρτίζει το μεγαλύτερο τμήμα του ίππειου πληθυσμού της χώρας μας.

Το άλογο της Ορεινής Ηλείας

Εκτρέφεται κυρίως από κτηνοτρόφους και γεωργούς του ορεινού συγκροτήματος Ερύμανθου (υψόμετρο 2.224 μέτρα) και δευτερευόντως των χαμηλών ορέων Φολόης (Υψόμετρο 780 μέτρων) και Σκόλλις (Υψόμετρο 965 μέτρων). Μικρός αριθμός τέτοιων αλόγων εκτρέφονται επίσης και σε ορεινά συγκροτήματα των γειτονικών προς την Ηλεία νομών της Αχαΐας (περιοχή Καλαβρύτων) και της Αρκαδίας (περιοχή Κοντοβάζαινας) και γενικά στο ορεινό συγκρότημα της Πελοποννήσου (Αροάνια, Αραχναίο, Κυλλήνη, Μαίναλο, Παναχαϊκό, Πάρνωνος και Ταΰγετος).

Το άλογο της Πεδινής Ηλείας

Εκτρέφεται κυρίως στη νήσο Κρήτη, πλην όμως και σε άλλα νησιά (Κυκλάδες, Δωδεκάνησα) εκτρέφονται άλογα που προέρχονται από την Κρήτη. Επίσης, στην Κρήτη έχουν εισαχθεί τα τελευταία χρόνια, λόγω της αναπτυσσόμενης ζήτησης, άλογα από τη Θεσσαλία και κυρίως την Πελοπόννησο σε μικρό αριθμό. Το Κρητικό άλογο ή Μεσσαράς, όπως συνηθίζεται να καλείται στην περιοχή, εκτρέφεται σχεδόν σε όλο το νησί και το βρίσκει κανείς σχεδόν με την ίδια συχνότητα σε πεδινές, ημιορεινές και ορεινές περιοχές του νησιού.

Το άλογο της Θεσσαλίας

Το άλογο της Θεσσαλικής φυλής ανήκει στους μικρόσωμους ίππους. Έχει χαρακτηριστικά ανατολικών φυλών, αφού σ’ εκείνες τις πανάρχαιες φυλές έχει τις ρίζες του. Το ύψος του είναι 130-145 εκατοστά. Από άποψη χρώματος τα κλασσικά Θεσσαλικά άλογα είναι φαιά. Υπάρχουν επίσης λευκά, άλογα με σκούρο χρώμα, όπως το ορφνός κοινός καθώς και μελανός. Το Θεσσαλικό άλογο παρουσιάζει ισχυρά άκρα, στα οποία δίδονταν ιδιαίτερη προσοχή, βραχείς κανόνες, ουρά και χαίτη αρκετά μακριές, τράχηλο πολύ καλά προσαρμοσμένο στο υπόλοιπο σώμα.

ΤΟ ΡΟΔΙΤΙΚΟ άλογο

Τα αλογάκια της Ρόδου είναι απόγονος ενός πανάρχαιου φύλου. Είναι είδη μικρόσωμα καθώς το ύψος τους δεν ξεπερνά τους 80-115 πόντους. Έχουν εξαιρετική σωματική διάπλαση, τέλειες αναλογίες, τρίχωμα πλούσιο σε χαίτη και ουρά. Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του μικρόσωμου αυτού αλόγου μοιάζουν με τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά των μεγαλόσωμων φυλών αλόγου. Να ξεχωρίσουμε ότι δεν είναι άλογα νάνοι, τα γνωστά pony. Επομένως το αλογάκι της Ρόδου ανήκει στο γένος Equus Cabalus, αλλά λόγω του μικρού σωματικού μεγέθους του και της μακραίωνης ιστορίας του επιβάλλεται να το χαρακτηρίσουμε ξεχωριστή φυλή. Έχει εξαιρετική σωματική διάπλαση, κεφάλι μικρό, τράχηλο μακρουλό και μυώδη, ευρύ θώρακα, ισχυρούς επικλινείς γλουτούς, μυώδη και ισχυρά πόδια που καταλήγουν σε σκληρές μαύρες οπλές. Ο χρωματισμός του ποικίλει από σκούρο καφέ έως βαθύ κόκκινο ή κανελί, πλούσια μακριά χαίτη με δεξιόστροφη ή αριστερόστροφη φορά, ζωηρά μάτια, μεγάλα ρουθούνια και ευκίνητα αυτιά. Τεντωμένα τα αυτιά εκφράζουν φόβο, ανασηκωμένα ανησυχία και κατεβασμένα ηρεμία. Έχει γίνει εξέταση στο DNA τους, στα εργαστήρια του Cambridge. Στη ράχη και στο στόμα έχουν σημάδια, γραμμή στην πλάτη και, λευκά σημάδια, που επιβεβαιώνουν την αρχέγονη καταγωγή τους. Κυριότερες αιτίες της μείωσης του πληθυσμού των αλόγων είναι οι κατά καιρούς πυρκαγιές και οι ανομβρίες, οι Ιταλοί στρατιώτες κατά τη διάρκεια του πολέμου σκότωναν τα μικρόσωμα αυτά ζώα για τροφή, η κακοποίηση του οικοσυστήματος και ο περιορισμός της έκτασης βοσκής τους από άλλες δραστηριότητες κυρίως η αναρχία στη διαχείριση των αιγοπροβάτων και η έλλειψη ευαισθησίας από πολλούς για την προστασία τους, ιδίως κτηνοτρόφους της περιοχής.

 Το άλογο της ΑΝΔΡΑΒΙΔΑΣ

Η αγάπη και η εμπειρία των κατοίκων της Κοίλης Hλίδας στην εκτροφή άλογων και οι κατάλληλες εδαφικές και κλιματολογικές συνθήκες, ευνόησαν από τους αρχαίους χρόνους την εκτροφή του ωραιότερου Ελληνικού αλόγου. Τα πρώτα συγγράμματα στον κόσμο, που αναφέρονται στην εκτροφή και περιποίηση του άλογου με τίτλο «Περί Ιππικής» και «Ιππαρχικός», γράφτηκαν στην Ηλεία, από τον εξόριστο Αθηναίο στρατηγό Ξενοφώντα. Τον 4o αιώνα προ Χριστού, ιππικό με άλογα από την Ηλεία χρησιμοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος, στην εκστρατεία εξάπλωσης του Ελληνισμού στην Ασία. Στην αρχαία Ολυμπία οργανώθηκαν για πρώτη φορά οι αρματοδρομίες και άλλα ιππικά αγωνίσματα. Την περίοδο του Μεσαίωνα, (1204-1438), η Ανδραβίδα έγινε πρωτεύουσα του Γαλλικού κράτους της Πελοποννήσου, που ονομαζόταν «Πριγκιπάτο του Μορέως». Τα ντόπια άλογα διασταυρώθηκαν με τα άλογα των Φράγκων Ιπποτών ενώ κατά την Τουρκοκρατία με Ανατολικού τύπου, (Αραβικά), άλογα και έτσι δημιουργήθηκε η φυλή της Ανδραβίδας. Μια παράδοση λέει, πως κάποτε στην περίοδο της τουρκοκρατίας, ο Τούρκος διοικητής της Γαστούνης, έστειλε δώρο στο σουλτάνο ένα ζευγάρι πανέμορφα Ανδραβιδέικα άλογα. Ο σουλτάνος ευχαριστήθηκε τόσο πολύ, που με φιρμάνι του, παραχώρησε επίσημα στους κατοίκους της Ανδραβίδας το δικαίωμα να εκτρέφουν και να ιππεύουν τα πανέμορφα άλογά τους.

Σήμερα ο αριθμός των Ελληνικών αυτοχθόνων φυλών άλογων είναι μικρός.Ο πληθυσμός τους ανέρχεται σε μερικές χιλιάδες και σημειώνει μια μικρή αύξηση. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Ελληνικό αυτόχθων άλογο, μέσα στα χρόνια που πέρασαν έχουν υποστεί επιμειξίες. Όμως γενετικό υλικό υπάρχει, οι γνώσεις είναι αρκετές, και αν υπάρχει και βούληση, μπορούν να επιστρέψουν στα αρχικά τους πρότυπα και να σωθούν από την εξαφάνιση. Εκτός από τη χρήση των ζώων αυτών για μεταφορές σε δύσβατες και προστατευόμενες περιοχές, ώστε να αποφεύγονται καταστροφές που μπορούν να δημιουργούν οι αυτοκίνητόδρομοι, τεράστια μπορεί να είναι η συμβολή τους στον αγροτοτουρισμό με τη δημιουργία μονάδων ιππασίας αλλά και με την προβολή της μοναδικής ιστορίας τους.

Το Ελληνικό άλογο, έχει ιστορία πανάρχαια και ελπίζω και μέλλον.

 Δημήτρης Κ. Γεωργαλάς.

Related posts